Wierzby ozdobne Salix - Wybór, uprawa i cięcie - Przewodnik

Wierzby ozdobne, z ich niezwykłą różnorodnością form i barw, od lat podbijają polskie ogrody, balkony i tarasy. Ich stosunkowo łatwa uprawa i szybki wzrost sprawiają, że są doskonałym wyborem zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych ogrodników. Ten artykuł to kompleksowy przewodnik po świecie wierzb, który pomoże Ci wybrać idealną odmianę, a także opanować tajniki jej pielęgnacji i cięcia, aby cieszyła oko przez cały sezon. Jak zauważa portal Kobieta.wp.pl, to właśnie efektowne liście wierzb są jednym z głównych powodów ich popularności.

Salix w ogrodzie – dlaczego wierzby ozdobne podbiły serca Polaków?

Wierzby ozdobne to prawdziwy hit ostatnich lat w polskich ogrodach. Ich niezwykła popularność wynika z połączenia wielu pożądanych cech: od spektakularnych walorów dekoracyjnych, przez szybki wzrost, aż po zaskakującą łatwość adaptacji do różnych warunków. To rośliny, które potrafią odmienić oblicze każdego zakątka, dodając mu lekkości, koloru i dynamiki.

Więcej niż "płaczące" drzewo: poznaj zaskakującą różnorodność rodzaju Salix

Kiedy myślimy o wierzbie, często przed oczami staje nam klasyczne "płaczące" drzewo, malowniczo zwisające nad wodą. Jednak rodzaj Salix to znacznie więcej! Obejmuje on ponad 400 gatunków na całym świecie, a w samej Polsce naturalnie występuje ich około 26. Ta ogromna różnorodność oznacza, że wierzby to nie tylko majestatyczne drzewa, ale także krzewy o rozmaitych pokrojach, od karłowych i płożących, po te o wzniesionych, barwnych pędach. Spotkamy wśród nich odmiany o liściach w odcieniach zieleni, bieli, różu, a nawet purpury, co sprawia, że każda z nich ma swój unikalny charakter.

Szybki efekt, łatwa uprawa – główne zalety wierzb w nowoczesnych aranżacjach

Jedną z największych zalet wierzb ozdobnych jest ich szybki wzrost. Jeśli zależy nam na błyskawicznym efekcie w ogrodzie, wierzba jest strzałem w dziesiątkę. W ciągu jednego sezonu potrafi znacząco zwiększyć swoją masę, tworząc gęste, dekoracyjne formy. Co więcej, większość odmian jest stosunkowo niewymagająca w pielęgnacji, co czyni je idealnym wyborem dla osób, które cenią sobie piękno, ale nie mają czasu na skomplikowane zabiegi. Ich uniwersalność pozwala na wkomponowanie ich w niemal każdy styl ogrodowy – od nowoczesnych, minimalistycznych przestrzeni, po romantyczne zakątki inspirowane naturą. Wierzby doskonale sprawdzają się jako solitery, elementy żywopłotów, a nawet w uprawie pojemnikowej na balkonach i tarasach.

Jaką wierzbę ozdobną wybrać? Przegląd najpiękniejszych gatunków i odmian Salix

Wybór odpowiedniej wierzby ozdobnej to klucz do sukcesu w aranżacji ogrodu, balkonu czy tarasu. Bogactwo dostępnych odmian może przyprawić o zawrót głowy, ale z odpowiednią wiedzą łatwo znajdziesz roślinę idealnie dopasowaną do Twoich preferencji estetycznych i warunków uprawy. Przyjrzyjmy się bliżej najpopularniejszym i najbardziej efektownym gatunkom.

Salix integra 'Hakuro Nishiki' – niekwestionowana królowa małych ogrodów i tarasów

Wierzba japońska 'Hakuro Nishiki' to prawdziwa gwiazda wśród wierzb ozdobnych, a jej popularność w Polsce jest ogromna. Jak słusznie zauważa portal Kobieta.wp.pl, to właśnie jej efektowne liście są jej największym atutem. Młode przyrosty tej odmiany są różowo-biało-zielone, co tworzy niezwykle malowniczy efekt, niczym delikatne pociągnięcia pędzla. Najczęściej spotykana jest w formie szczepionej na pniu, co nadaje jej elegancki, kulisty pokrój. Dzięki niewielkim rozmiarom (zwykle około 1,5 m wysokości, zależnie od miejsca szczepienia), 'Hakuro Nishiki' jest idealnym wyborem do małych ogrodów, na balkony i tarasy, gdzie może być uprawiana w donicach. Jest to roślina, która z łatwością staje się centralnym punktem każdej kompozycji.

Salix caprea 'Kilmarnock' (wierzba Iwa 'Pendula') – wiosenny spektakl puszystych bazi

Jeśli marzysz o "płaczącym" drzewku, ale nie masz miejsca na giganta, wierzba iwa 'Kilmarnock' (często sprzedawana jako 'Pendula') będzie doskonałym wyborem. To urocze drzewko, również szczepione na pniu, charakteryzuje się gęsto zwisającymi pędami, które tworzą parasolowatą koronę. Jej największą ozdobą są jednak puszyste, srebrzyste bazie (tzw. kotki), które pojawiają się bardzo wcześnie wiosną, często jeszcze przed rozwojem liści. To prawdziwy zwiastun wiosny i spektakularny akcent w ogrodzie, który przyciąga pierwsze pszczoły. 'Kilmarnock' pięknie prezentuje się jako soliter, zwłaszcza w pobliżu oczek wodnych czy na tle trawnika.

Salix purpurea 'Nana' – kompaktowe rozwiązanie na obwódki i niskie żywopłoty

Dla tych, którzy poszukują mniejszych form, idealna będzie wierzba purpurowa 'Nana'. To karłowy krzew o gęstym, kulistym pokroju, który dorasta do około 1,5 metra wysokości i szerokości. Jej cienkie, często purpurowe pędy dodają jej subtelnego uroku, zwłaszcza w okresie bezlistnym. 'Nana' doskonale sprawdza się jako roślina na niskie żywopłoty, obwódki rabat, a także w małych ogrodach, gdzie może pełnić funkcję wypełniającą. Jest to odmiana, która nie dominuje przestrzeni, a raczej harmonijnie ją uzupełnia, oferując delikatną teksturę i kolor.

Salix matsudana 'Tortuosa' – rzeźbiarska forma poskręcanych pędów, która zdobi cały rok

Wierzba mandżurska 'Tortuosa' to prawdziwa artystka wśród wierzb. Jej najbardziej charakterystyczną cechą są fantazyjnie, spiralnie poskręcane pędy, które wyglądają jak naturalne rzeźby. Ta unikalna forma sprawia, że 'Tortuosa' jest niezwykle dekoracyjna przez cały rok, a szczególnie zimą, gdy pozbawiona liści, eksponuje swoje niezwykłe gałęzie. Pędy te są również bardzo cenione we florystyce, gdzie wykorzystuje się je do tworzenia oryginalnych kompozycji. Dorasta do około 6-8 metrów wysokości, tworząc luźną, nieregularną koronę, która z pewnością przyciągnie wzrok w każdym ogrodzie.

Salix 'Chrysocoma' – klasyczna wierzba płacząca do większych przestrzeni

Jeśli dysponujesz większą przestrzenią i marzysz o prawdziwie majestatycznym drzewie, Salix 'Chrysocoma' (często spotykana pod nazwą wierzba płacząca) to klasyka gatunku. To duże drzewo o malowniczo zwisających gałęziach, które tworzą rozłożystą, parasolowatą koronę. Jej złocistożółte pędy i jasnozielone liście dodają jej uroku, zwłaszcza gdy są delikatnie poruszane przez wiatr. 'Chrysocoma' jest często sadzona w parkach, dużych ogrodach, a także w pobliżu zbiorników wodnych, gdzie jej odbicie w tafli wody potęguje efekt malowniczości. To wybór dla tych, którzy mogą pozwolić sobie na roślinę o imponujących rozmiarach, która stanie się prawdziwą ozdobą krajobrazu.

Mniej znane, a warte uwagi: wierzba smocza i inne perełki dla koneserów

Oprócz tych najbardziej popularnych odmian, świat wierzb kryje w sobie wiele innych, fascynujących gatunków, które mogą zainteresować bardziej zaawansowanych ogrodników i poszukiwaczy unikalnych roślin. Warto zwrócić uwagę na przykład na wierzbę smoczą, która, podobnie jak 'Tortuosa', zachwyca poskręcanymi pędami, często jednak o jeszcze bardziej intensywnym i nieregularnym skręcie. Inne ciekawe odmiany to wierzby o barwnych pędach (np. czerwonych czy czarnych), które stanowią wspaniały akcent zimą, gdy ogród jest pozbawiony innych kolorów. Poszukiwanie tych mniej znanych perełek to prawdziwa gratka dla koneserów, a lokalne szkółki i eksperci często mogą polecić odmiany idealnie dopasowane do specyficznych warunków Twojego ogrodu.

Uprawa wierzby ozdobnej krok po kroku – wszystko, co musisz wiedzieć, by osiągnąć sukces

Zapewniam Cię, że uprawa wierzb ozdobnych, choć wymaga pewnej uwagi, jest niezwykle prosta i satysfakcjonująca. Z odpowiednią wiedzą i kilkoma podstawowymi zabiegami, Twoja wierzba będzie rosła bujnie i cieszyła oko przez wiele lat. Kluczem do sukcesu jest zrozumienie jej podstawowych potrzeb i konsekwentne ich zaspokajanie.

Słońce i woda – klucz do zdrowia i pięknego wyglądu Salix

Wierzby to rośliny, które wprost uwielbiają słońce. Aby mogły w pełni rozwinąć swój potencjał dekoracyjny, potrzebują stanowiska słonecznego, ewentualnie lekko półcienistego. Pełne słońce gwarantuje intensywne wybarwienie liści, zwłaszcza u odmian takich jak 'Hakuro Nishiki'. Drugim, równie kluczowym czynnikiem jest woda. Wierzby naturalnie rosną na terenach wilgotnych, dlatego wymagają stale wilgotnej gleby. Bardzo źle znoszą suszę, która może prowadzić do zasychania liści i osłabienia rośliny. Na szczęście, większość odmian uprawianych w Polsce jest mrozoodporna, co oznacza, że bez problemu przetrwają zimę w naszym klimacie.

Jak wybrać idealne stanowisko i przygotować glebę przed sadzeniem?

Wybór odpowiedniego miejsca to podstawa. Pamiętaj o słońcu i wilgoci. Jeśli planujesz uprawę w donicy, upewnij się, że masz wystarczająco dużo miejsca na jej rozmiar. Przygotowanie gleby jest równie ważne:

• Wybierz miejsce, gdzie roślina będzie miała dostęp do słońca przez większość dnia.
• Upewnij się, że gleba jest żyzna i przepuszczalna, ale jednocześnie dobrze zatrzymuje wilgoć.
• W przypadku gleb ciężkich i gliniastych, warto dodać piasku i kompostu, aby poprawić ich strukturę.
• Na glebach piaszczystych, wzbogać podłoże o materię organiczną (np. torf, kompost), aby zwiększyć jej zdolność do zatrzymywania wody.
• Przed sadzeniem, wykop dół dwukrotnie szerszy niż bryła korzeniowa rośliny i nieco głębszy.

Sadzenie i podlewanie – jak zapewnić roślinie najlepszy start?

Prawidłowe sadzenie i regularne podlewanie to fundamenty zdrowego wzrostu wierzby:

1. Wyjmij roślinę z pojemnika i delikatnie rozluźnij splątane korzenie.
2. Umieść bryłę korzeniową w przygotowanym dole tak, aby górna część bryły znajdowała się na poziomie gruntu.
3. Zasyp dół ziemią, lekko ją ugniatając wokół rośliny, aby usunąć puste przestrzenie.
4. Obficie podlej świeżo posadzoną wierzbę. Woda pomoże ułożyć się glebie wokół korzeni.
5. W pierwszych tygodniach po posadzeniu, a także w okresach suszy, pamiętaj o regularnym i obfitym podlewaniu. Ziemia wokół wierzby nigdy nie powinna całkowicie wyschnąć.
6. W przypadku uprawy w donicach, kontroluj wilgotność podłoża codziennie, gdyż woda szybciej wyparowuje z pojemników.

Czy i jak nawozić wierzby, aby bujnie rosły?

Nawożenie wierzb ozdobnych jest istotne, zwłaszcza jeśli chcemy, aby bujnie rosły i intensywnie się wybarwiały. Młode rośliny oraz te uprawiane w donicach potrzebują regularnego wsparcia. Zazwyczaj nawozimy je od wiosny do końca lipca, stosując nawozy wieloskładnikowe przeznaczone dla roślin ozdobnych z liści. Dla odmian takich jak 'Hakuro Nishiki', które cenimy za barwne liście, warto wybrać nawozy z większą zawartością azotu, który sprzyja rozwojowi masy zielonej i intensywności kolorów. Pamiętaj jednak, aby zawsze stosować się do zaleceń producenta nawozu, aby uniknąć przenawożenia, które może być szkodliwe dla rośliny.

Sekrety prawidłowego cięcia – jak i kiedy przycinać wierzby, by zachwycały formą?

Cięcie to bez wątpienia najważniejszy zabieg pielęgnacyjny w przypadku wierzb ozdobnych. To właśnie ono decyduje o ich zdrowiu, witalności i przede wszystkim – o ich spektakularnym wyglądzie. Bez regularnego i prawidłowego cięcia, wiele odmian straci swój urok, stanie się niekształtna i mniej dekoracyjna. Opanowanie tej sztuki to klucz do posiadania wierzby, która będzie prawdziwą ozdobą Twojego ogrodu.

Dlaczego cięcie jest absolutnie kluczowe dla urody Salix 'Hakuro Nishiki'?

Dla 'Hakuro Nishiki' cięcie jest absolutnie niezbędne. To dzięki niemu roślina wypuszcza mnóstwo młodych pędów, które są najpiękniej wybarwione na różowo-biało-zielono. Bez regularnego przycinania, starsze pędy zielenieją, a korona staje się luźna i traci swój zwarty, kulisty kształt. Cięcie pobudza wierzbę do ciągłego odnawiania się, co przekłada się na intensywność barw i gęstość korony. Można powiedzieć, że im częściej i odważniej tniemy 'Hakuro Nishiki', tym piękniej ona wygląda.

Terminarz cięcia: kiedy chwycić za sekator w zależności od odmiany?

Termin cięcia zależy od odmiany i jej cech dekoracyjnych:

• Wczesna wiosna (przed ruszeniem wegetacji, luty/marzec): To czas na pierwsze, najmocniejsze cięcie dla większości wierzb ozdobnych, zwłaszcza tych cenionych za liście (np. 'Hakuro Nishiki') lub pędy. Usuwamy wtedy wszystkie pędy do kilku oczek, pozostawiając krótkie czopy.
• Po kwitnieniu (wczesna wiosna, marzec/kwiecień): Dla odmian kwitnących na pędach zeszłorocznych, takich jak wierzba iwa 'Kilmarnock', pierwsze cięcie wykonujemy po tym, jak bazie przekwitną. Pozwala to cieszyć się wiosennym spektaklem, a jednocześnie pobudza roślinę do wzrostu.
• Cięcia korekcyjne (maj, czerwiec, lipiec): W ciągu sezonu wegetacyjnego, zwłaszcza u 'Hakuro Nishiki', wykonujemy cięcia korekcyjne. Skracamy pędy o około 1/3 do 1/2 ich długości, aby utrzymać pożądany kształt i pobudzić do wypuszczania nowych, barwnych przyrostów.
• Ostatnie cięcie (najpóźniej sierpień): Pamiętaj, aby ostatnie cięcie wykonać najpóźniej w sierpniu. Późniejsze przycinanie może pobudzić roślinę do wzrostu przed zimą, co osłabi ją i narazi na przemarznięcie.

Technika cięcia wierzby na pniu a formowanie krzewu – najważniejsze różnice

Technika cięcia różni się w zależności od formy wierzby. Wierzby szczepione na pniu, takie jak 'Hakuro Nishiki' czy 'Kilmarnock', wymagają cięcia korony. W przypadku 'Hakuro Nishiki', skracamy wszystkie pędy, które wyrosły z miejsca szczepienia, pozostawiając jedynie krótkie, około 5-10 cm czopy. To sprawi, że korona będzie gęsta i kulista. Dla 'Kilmarnock', po przekwitnięciu bazi, skracamy pędy o około 1/3 do 1/2 ich długości, aby utrzymać ładny, płaczący pokrój. Natomiast wierzby rosnące w formie krzewu, jak 'Nana', przycinamy, aby zagęścić ich pokrój i usunąć stare, zdrewniałe pędy. Możemy je formować na kulę lub inne pożądane kształty, usuwając pędy rosnące do środka krzewu lub te, które zaburzają jego symetrię.

Najczęstsze błędy podczas przycinania i jak ich unikać

Uniknięcie tych błędów zapewni Twojej wierzbie zdrowie i piękny wygląd:

• Cięcie zbyt późno: Przycinanie po sierpniu może osłabić roślinę przed zimą. Zawsze staraj się zakończyć cięcie w odpowiednim terminie.
• Cięcie zbyt rzadko: Brak regularnego cięcia, zwłaszcza u 'Hakuro Nishiki', prowadzi do utraty koloru i kształtu. Pamiętaj o kilku cięciach w sezonie.
• Używanie tępych narzędzi: Tępe sekatory miażdżą pędy, zamiast je czysto ciąć, co sprzyja infekcjom. Zawsze używaj ostrych i zdezynfekowanych narzędzi.
• Zbyt drastyczne cięcie: Chociaż wierzby dobrze znoszą silne cięcie, zbyt agresywne usunięcie całej masy zielonej może być dla nich szokiem. Stopniuj intensywność cięcia, zwłaszcza u młodych roślin.
• Pozostawianie "kikutów": Zawsze tnij tuż nad pąkiem lub rozgałęzieniem, aby nie pozostawiać nieestetycznych i podatnych na choroby "kikutów".

Gdy Salix choruje – jak rozpoznać i zwalczać najczęstsze problemy?

Mimo że wierzby są generalnie roślinami odpornymi, jak każda roślina mogą być narażone na pewne choroby i ataki szkodników. Kluczem do utrzymania ich w dobrej kondycji jest szybkie rozpoznanie problemu i natychmiastowa reakcja. Im wcześniej zauważymy niepokojące objawy, tym łatwiej będzie nam pomóc naszej wierzbie.

Plamy, przebarwienia, usychanie liści – co może dolegać Twojej wierzbie?

Twoja wierzba wysyła sygnały, gdy coś jest nie tak. Plamy na liściach, ich przebarwienia na żółto, brązowo lub czarno, a także przedwczesne usychanie i opadanie, mogą świadczyć o różnych problemach. Czasem to skutek niedoboru wody, innym razem objaw choroby grzybowej lub ataku szkodników. Deformacje pędów czy liści również powinny wzbudzić naszą czujność. Ważne jest, aby dokładnie obserwować roślinę i spróbować zidentyfikować przyczynę, zanim problem się rozwinie.

Rdza wierzby i antraknoza – jak sobie z nimi radzić?

Wśród chorób grzybowych wierzb najczęściej spotykamy rdzę wierzby i antraknozę. Rdza objawia się pomarańczowymi lub rdzawymi plamami na spodniej stronie liści, które z czasem mogą prowadzić do ich zasychania i opadania. Antraknoza natomiast powoduje nieregularne, ciemne plamy na liściach, które często zlewają się, prowadząc do nekrozy tkanek. W obu przypadkach kluczowe jest usuwanie porażonych liści i pędów, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się zarodników. W przypadku silnego porażenia konieczne może być zastosowanie fungicydów, czyli środków grzybobójczych, dostępnych w sklepach ogrodniczych. Pamiętaj o profilaktyce: zapewnij roślinie odpowiednie warunki (słońce, wilgoć, przewiewność), aby była silna i mniej podatna na infekcje.

Mszyce i inne szkodniki – sprawdzone, ekologiczne i chemiczne metody ochrony

Mszyce to chyba najczęstszy szkodnik atakujący wierzby, zwłaszcza te osłabione przez suszę lub niedobory składników odżywczych. Tworzą kolonie na młodych pędach i spodniej stronie liści, wysysając soki i prowadząc do deformacji. Na szczęście, istnieje wiele sposobów na walkę z nimi:

• Metody ekologiczne:
  • Opryski z czosnku, pokrzywy lub wrotyczu: Naturalne wyciągi i napary działają odstraszająco i osłabiająco na mszyce.
  • Woda z płynem do naczyń: Delikatny roztwór wody z kilkoma kroplami płynu do naczyń może pomóc w zmyciu mszyc z rośliny.
  • Naturalni wrogowie: Zachęcaj do ogrodu biedronki i złotooki, które są naturalnymi drapieżnikami mszyc.
• Metody chemiczne:
  • W przypadku silnego ataku, gdy metody ekologiczne okazują się niewystarczające, można sięgnąć po insektycydy dostępne w sklepach ogrodniczych. Zawsze stosuj je zgodnie z instrukcją producenta, pamiętając o bezpieczeństwie swoim i środowiska.

Oprócz mszyc, wierzby mogą być atakowane przez przędziorki (zwłaszcza w suche i gorące lata) czy gąsienice. Regularna obserwacja rośliny pozwoli szybko zauważyć problem i podjąć odpowiednie kroki.

Wierzba w kompozycji ogrodowej – praktyczne inspiracje i pomysły

Wierzby ozdobne to niezwykle wszechstronne rośliny, które z łatwością wkomponują się w różnorodne aranżacje ogrodowe. Ich elastyczność w formowaniu i szeroki wachlarz odmian sprawiają, że mogą pełnić wiele funkcji – od efektownego solitera, po element żywopłotu czy roślinę pojemnikową. Pozwól, że zainspiruję Cię kilkoma pomysłami na włączenie wierzb do Twojej zielonej przestrzeni.

Salix jako soliter: jak stworzyć efektowny punkt centralny rabaty?

Wierzba ozdobna, zwłaszcza ta szczepiona na pniu, to idealny kandydat na solitera, czyli pojedynczą roślinę dominującą w przestrzeni. Jej elegancki pokrój i barwne liście (jak u 'Hakuro Nishiki') lub malowniczo zwisające pędy (jak u 'Kilmarnock') sprawiają, że z łatwością stanie się punktem centralnym rabaty, trawnika czy nawet patio. Posadź ją w miejscu dobrze widocznym, gdzie jej uroda będzie mogła być podziwiana z każdej strony. Wokół solitera możesz posadzić niższe byliny lub trawy ozdobne, które podkreślą jego formę, ale nie będą z nim konkurować.

Z czym łączyć wierzby? Najlepsze roślinne towarzystwo

Dobór odpowiedniego towarzystwa dla wierzby może znacząco podnieść walory estetyczne całej kompozycji. Szukaj roślin o podobnych wymaganiach wilgotnościowych i słonecznych. Oto kilka propozycji:

• Trawy ozdobne: Delikatne pióropusze traw, takie jak miskanty, rozplenice czy turzyce, pięknie kontrastują z gęstą koroną wierzb, dodając lekkości i dynamiki.
• Byliny o kontrastujących kolorach liści: Funkie (Hosta) o dużych, zielonych lub niebieskawych liściach, żurawki (Heuchera) o liściach w odcieniach purpury czy brązu, a także brunery (Brunnera) z ich srebrzystymi plamami, stworzą ciekawe połączenia kolorystyczne i fakturowe.
• Rośliny kwitnące: Wiosną, wierzby świetnie komponują się z cebulowymi (narcyzy, tulipany), a latem z bylinami takimi jak szałwie, lawendy czy jeżówki, które przyciągną owady zapylające.
• Niskie krzewy: Karłowe berberysy, tawuły czy irgi mogą stanowić doskonałe tło lub obwódkę dla wierzby, dodając struktury i koloru.

Przeczytaj również: Białe chwasty w ogrodzie? Zidentyfikuj i skutecznie zwalcz!

Czy wierzbę ozdobną można z powodzeniem uprawiać w donicy na balkonie?

Absolutnie tak! Wiele odmian wierzb ozdobnych, a w szczególności 'Hakuro Nishiki', doskonale nadaje się do uprawy w pojemnikach na balkonach i tarasach. To świetna wiadomość dla mieszkańców miast i osób z ograniczoną przestrzenią. Kluczem do sukcesu jest zapewnienie roślinie odpowiednio dużej donicy (minimum 30-40 litrów, a najlepiej większej), która zapewni stabilność i wystarczającą ilość miejsca dla rozwijającego się systemu korzeniowego. Niezwykle ważne jest również regularne i obfite podlewanie, ponieważ podłoże w donicy wysycha znacznie szybciej niż w gruncie. Pamiętaj też o zimowaniu – donicę z wierzbą należy zabezpieczyć przed mrozem, owijając ją agrowłókniną lub przenosząc do chłodnego, ale nieprzemarzającego pomieszczenia.