Awaria rozrusznika w traktorku-kosiarce to frustrujący problem, który potrafi skutecznie pokrzyżować plany związane z pielęgnacją ogrodu. Znam to uczucie, gdy maszyna, która jeszcze chwilę temu pracowała bez zarzutu, nagle odmawia posłuszeństwa. Na szczęście, nie zawsze oznacza to konieczność natychmiastowej wizyty w serwisie. W tym kompleksowym poradniku przedstawię Ci sprawdzone metody diagnostyki i awaryjnego uruchamiania, a także kluczowe zasady bezpieczeństwa, dzięki którym być może uda Ci się samodzielnie rozwiązać problem i bezpiecznie wrócić do pracy.
Awaryjne uruchomienie traktorka-kosiarki bez rozrusznika jest możliwe, ale wymaga ostrożności i znajomości kilku kluczowych metod.
- Zawsze rozpocznij od podstawowej diagnostyki akumulatora, czujników bezpieczeństwa i połączeń elektrycznych.
- Bezpieczeństwo jest priorytetem: upewnij się, że maszyna jest zabezpieczona, a kosisko wyłączone.
- Najbezpieczniejszą metodą jest uruchamianie z zewnętrznego akumulatora za pomocą kabli rozruchowych.
- Metody "na krótko" lub za pomocą wiertarki są bardziej ryzykowne i wymagają szczególnej ostrożności.
- W przypadku nietypowych dźwięków lub zapachu spalenizny natychmiast przerwij próby i wezwij fachowca.
Traktorek-kosiarka odmawia posłuszeństwa? Zanim wezwiesz serwis, poznaj przyczyny i rozwiązania
Kiedy traktorek-kosiarka nie chce odpalić, pierwszą myślą często jest uszkodzony rozrusznik. Jednak z mojego doświadczenia wynika, że problem rzadko leży wyłącznie w nim. Wiele innych, często prostszych do rozwiązania usterek, może sprawiać wrażenie poważnej awarii. Zanim więc zaczniesz szukać mechanika, warto przeprowadzić szybką, podstawową diagnostykę. To może zaoszczędzić Ci czasu i pieniędzy, a co najważniejsze pozwoli zrozumieć, co tak naprawdę dzieje się z Twoją maszyną.
Dlaczego rozrusznik nie kręci? Szybka diagnoza najczęstszych problemów
Zanim przejdziemy do awaryjnych metod, warto zrozumieć, dlaczego silnik w ogóle nie chce się uruchomić. Często przyczyny są prozaiczne i łatwe do zidentyfikowania:
- Rozładowany lub uszkodzony akumulator: To najczęstsza przyczyna. Akumulator może być po prostu stary, niedoładowany po dłuższym postoju lub mieć uszkodzone cele.
- Korozja na klemach akumulatora: Biały lub zielony nalot na klemach skutecznie blokuje przepływ prądu, uniemożliwiając rozrusznikowi pracę.
- Luźne przewody elektryczne: Wibracje i ruchy maszyny mogą poluzować połączenia, szczególnie te prowadzące do akumulatora, rozrusznika czy stacyjki.
- Uszkodzona stacyjka: Kluczyk może nie dawać sygnału do rozrusznika, co objawia się całkowitym brakiem reakcji po przekręceniu.
- Awaria elektromagnesu (solenoidu) rozrusznika: Solenoid to mały przekaźnik, który podaje prąd do rozrusznika. Jeśli jest uszkodzony, usłyszysz tylko charakterystyczne "pstryknięcie", ale rozrusznik nie zakręci.
- Zadziałanie czujników bezpieczeństwa: Traktorki-kosiarki są wyposażone w szereg czujników, które uniemożliwiają uruchomienie silnika w niebezpiecznych warunkach (np. gdy operator nie siedzi na siedzeniu, hamulec postojowy nie jest zaciągnięty, lub kosisko jest włączone).
- Uszkodzony sam rozrusznik: Zużyte szczotki, zatarte łożyska lub uszkodzona zębatka bendixa mogą uniemożliwić jego prawidłowe działanie.
To nie zawsze wina rozrusznika sprawdź te 3 rzeczy, zanim zaczniesz działać
Zanim zaczniesz grzebać głębiej, poświęć kilka minut na sprawdzenie tych podstawowych elementów. Wiele razy widziałem, jak proste rozwiązanie leżało tuż pod nosem:
- Akumulator: Sprawdź stan naładowania akumulatora. Jeśli masz woltomierz, powinien wskazywać co najmniej 12,4 V. Obejrzyj klemy akumulatora muszą być czyste, bez śladów korozji, i mocno dokręcone. Luźne lub zaśniedziałe połączenia to bardzo częsta przyczyna problemów z rozruchem.
- Czujniki bezpieczeństwa: Upewnij się, że wszystkie warunki bezpieczeństwa są spełnione. Operator musi siedzieć na siedzeniu, hamulec postojowy musi być zaciągnięty, a kosisko bezwzględnie wyłączone. Traktorki są tak zaprojektowane, aby nie uruchomić się, jeśli którykolwiek z tych czujników wykryje potencjalne zagrożenie. To dla Twojego bezpieczeństwa!
- Bezpieczniki: Zlokalizuj skrzynkę bezpieczników (zazwyczaj w pobliżu akumulatora lub pod deską rozdzielczą). Sprawdź każdy bezpiecznik, czy nie jest przepalony. Przepalony bezpiecznik to często efekt zwarcia i może odciąć zasilanie do stacyjki lub rozrusznika.
Bezpieczeństwo przede wszystkim! Kluczowe zasady, których musisz przestrzegać przed awaryjnym odpalaniem
Zanim przystąpisz do jakichkolwiek prób awaryjnego uruchomienia, muszę to jasno powiedzieć: bezpieczeństwo jest absolutnym priorytetem. Praca z instalacją elektryczną, ruchomymi częściami silnika i potencjalnie niestabilną maszyną wiąże się z ryzykiem. Nie lekceważ żadnego z poniższych punktów. Pamiętaj, że nawet z pozoru proste czynności mogą prowadzić do poważnych obrażeń lub uszkodzenia sprzętu, jeśli zostaną wykonane nieprawidłowo.
Ustawienie traktorka: Gdzie i jak przygotować maszynę do pracy?
Prawidłowe przygotowanie maszyny to podstawa. Zawsze upewnij się, że traktorek jest stabilny i nie ma możliwości niekontrolowanego ruchu:
- Ustaw traktorek na płaskim, stabilnym podłożu. Unikaj pochyłości, nierówności i miękkiego terenu.
- Upewnij się, że w pobliżu nie ma żadnych materiałów łatwopalnych, takich jak suche liście, trawa czy rozlane paliwo. Iskrzenie jest zawsze możliwe.
- Zaciągnij hamulec postojowy. To kluczowe, aby maszyna nie ruszyła niespodziewanie.
- Skrzynia biegów musi być w pozycji neutralnej (bieg jałowy). W przeciwnym razie, silnik może szarpnąć i maszyna ruszy do przodu lub do tyłu.
Wyłącz to, co musi być wyłączone: agregat tnący i skrzynia biegów
To absolutnie krytyczne. Kosisko (agregat tnący) musi być bezwzględnie wyłączone. Uruchomienie silnika z włączonymi nożami to prosta droga do poważnego wypadku. Noże mogą się uruchomić natychmiast po zapłonie, stwarzając zagrożenie dla Ciebie i otoczenia.
Podobnie, jak wspomniałem wcześniej, skrzynia biegów musi być w pozycji neutralnej. W przeciwnym razie, nawet niewielkie szarpnięcie silnika może spowodować nagłe ruszenie traktorka, co jest niezwykle niebezpieczne, zwłaszcza gdy stoisz obok maszyny.
Niezbędne narzędzia i ochrona osobista: co warto mieć pod ręką?
Zawsze miej pod ręką odpowiednie narzędzia i środki ochrony. To nie tylko ułatwi pracę, ale przede wszystkim zapewni bezpieczeństwo:
- Dobrej jakości kable rozruchowe: Grube, z solidnymi zaciskami.
- Zestaw kluczy i śrubokrętów: Do odkręcania klem, obudów, czy sprawdzania połączeń.
- Izolowany śrubokręt: Niezbędny do metody "na krótko".
- Szczotka druciana i spray do styków: Do czyszczenia klem.
- Rękawice ochronne: Chronią dłonie przed zabrudzeniami, ostrymi krawędziami i porażeniem.
- Okulary ochronne: Niezbędne do ochrony oczu przed iskrami, odpryskami czy kwasem z akumulatora.
Krok po kroku: Jak zdiagnozować i rozwiązać problem z uruchamianiem?
Zanim przejdziemy do bardziej zaawansowanych metod awaryjnego uruchamiania, poświęćmy chwilę na dokładniejszą diagnostykę. Często problem można rozwiązać, nie uciekając się do ryzykownych działań. Pamiętaj, że celem jest nie tylko uruchomienie maszyny, ale także zrozumienie, co było przyczyną awarii, aby zapobiec jej w przyszłości.
Problem nr 1: Rozładowany lub uszkodzony akumulator jak go sprawdzić i co dalej?
Akumulator to serce układu rozruchowego. Jeśli jest słaby lub uszkodzony, rozrusznik nie dostanie wystarczającej mocy. Aby go sprawdzić, użyj woltomierza. Przy wyłączonym silniku, napięcie powinno wynosić co najmniej 12,4 V. Poniżej tej wartości akumulator jest rozładowany. Możesz spróbować go naładować prostownikiem. Jeśli napięcie jest znacznie niższe (np. poniżej 10V) lub szybko spada po próbie uruchomienia, akumulator może być uszkodzony i wymagać wymiany.
Wizualnie sprawdź klemy i obudowę. Jakiekolwiek pęknięcia, wybrzuszenia czy wycieki kwasu to sygnał, że akumulator jest uszkodzony. Biały lub zielony nalot na klemach to korozja, która skutecznie blokuje przepływ prądu. Oczyść ją szczotką drucianą i zabezpiecz specjalnym sprayem do styków lub wazeliną techniczną.
Problem nr 2: Czujniki bezpieczeństwa cisi strażnicy, którzy mogą blokować start
Czujniki bezpieczeństwa są często pomijane, a to one są winowajcami wielu problemów z rozruchem. Sprawdź dokładnie:
- Czujnik siedzenia: Upewnij się, że siedzisz prawidłowo i czujnik jest aktywowany. Czasem wystarczy się lekko przesunąć.
- Czujnik hamulca: Sprawdź, czy hamulec postojowy jest w pełni zaciągnięty.
- Czujnik kosiska: Upewnij się, że dźwignia załączania kosiska jest w pozycji "wyłączone".
W przypadku podejrzenia awarii czujnika (np. wiesz, że wszystko jest prawidłowo ustawione, a maszyna nadal nie odpala), można spróbować go "ominąć" w celach diagnostycznych, ale robi się to na własne ryzyko i tylko na chwilę. Zazwyczaj polega to na zmostkowaniu przewodów czujnika, ale jest to metoda dla osób z doświadczeniem elektrycznym i z wyraźnym ostrzeżeniem, że traktorek traci wtedy funkcje bezpieczeństwa. Ja osobiście odradzam takie praktyki, jeśli nie masz pewności, co robisz. Bezpieczniej jest skonsultować się z serwisem.
Problem nr 3: Zaśniedziałe klemy i luźne przewody ukryty winowajca
Nawet najlepszy akumulator nie pomoże, jeśli prąd nie może swobodnie przepłynąć do rozrusznika. Zaśniedziałe klemy to jeden z najczęstszych, a zarazem najłatwiejszych do usunięcia problemów. Jeśli zauważysz biały, zielony lub niebieski nalot na klemach akumulatora, to znak, że trzeba je oczyścić. Odłącz akumulator (najpierw minus, potem plus!), użyj szczotki drucianej i roztworu sody oczyszczonej z wodą (neutralizuje kwas), a następnie spłucz i osusz. Po ponownym podłączeniu (najpierw plus, potem minus) zabezpiecz klemy wazeliną techniczną lub specjalnym preparatem.
Dodatkowo, sprawdź wszystkie połączenia elektryczne prowadzące od akumulatora do rozrusznika i stacyjki. Delikatnie pociągnij za przewody, aby upewnić się, że są mocno osadzone. Dokręć wszystkie śruby i nakrętki na połączeniach. Luźne połączenie może powodować spadek napięcia i uniemożliwiać rozrusznikowi pracę.Metoda 1: Awaryjne uruchamianie z zewnętrznego akumulatora najbezpieczniejsza opcja
Jeśli problemem jest rozładowany akumulator, a masz dostęp do drugiego źródła prądu (np. akumulatora samochodowego), to jest to najbezpieczniejsza i najczęściej stosowana metoda awaryjnego uruchomienia. Sam wielokrotnie korzystałem z niej w terenie i zawsze działała, o ile akumulator w traktorku nie był całkowicie martwy.
Czego potrzebujesz? Kable rozruchowe i drugie źródło prądu
Aby skutecznie i bezpiecznie uruchomić traktorek w ten sposób, będziesz potrzebować dwóch rzeczy:
- Dobrej jakości kable rozruchowe: Muszą być odpowiednio grube, aby przewodzić duży prąd rozruchowy. Cienkie kable mogą się przegrzewać i nie dostarczą wystarczającej mocy.
- Drugi akumulator: Najlepiej z samochodu, o podobnym napięciu (zazwyczaj 12V). Upewnij się, że akumulator dawcy jest w pełni naładowany.
Instrukcja podłączania krok po kroku: Jak bezpiecznie pożyczyć prąd?
Kolejność podłączania kabli jest kluczowa dla bezpieczeństwa. Pamiętaj, aby zawsze postępować zgodnie z tą instrukcją, aby uniknąć iskrzenia i potencjalnych uszkodzeń:
- Ustaw pojazd dawcy (np. samochód) blisko traktorka-kosiarki, ale tak, aby się nie stykały. Wyłącz silnik pojazdu dawcy.
- Podłącz czerwony (plusowy) kabel do dodatniego (+) bieguna rozładowanego akumulatora w traktorku.
- Drugi koniec czerwonego kabla podłącz do dodatniego (+) bieguna naładowanego akumulatora w pojeździe dawcy.
- Podłącz czarny (minusowy) kabel do ujemnego (-) bieguna naładowanego akumulatora w pojeździe dawcy.
- Bardzo ważne: Drugi koniec czarnego kabla podłącz do metalowego, niemalowanego elementu silnika traktorka-kosiarki (np. blok silnika, śruba mocująca). Nigdy nie podłączaj go bezpośrednio do ujemnego (-) bieguna rozładowanego akumulatora w traktorku! Może to spowodować iskrzenie i zapłon gazów wydobywających się z akumulatora.
- Uruchom silnik pojazdu dawcy i pozwól mu pracować przez kilka minut, aby podładować akumulator w traktorku.
- Spróbuj uruchomić traktorek-kosiarkę. Jeśli nie odpali od razu, poczekaj chwilę i spróbuj ponownie.
- Po uruchomieniu traktorka, odłącz kable w odwrotnej kolejności: najpierw czarny kabel od silnika traktorka, potem czarny od akumulatora dawcy, następnie czerwony od akumulatora dawcy, i na końcu czerwony od akumulatora traktorka.
Najczęstsze błędy przy odpalaniu na kable i jak ich unikać
Nawet przy tej stosunkowo bezpiecznej metodzie, łatwo o błędy, które mogą prowadzić do niebezpiecznych sytuacji:
- Zła kolejność podłączania/odłączania: To najczęstszy błąd prowadzący do iskrzenia i ryzyka wybuchu gazów z akumulatora. Zawsze przestrzegaj podanej kolejności.
- Dotykanie klemami: Uważaj, aby zaciski kabli nie dotykały się nawzajem ani metalowych części traktorka, gdy są podłączone do akumulatora.
- Podłączanie do minusa akumulatora traktorka: Jak już wspomniałem, to zwiększa ryzyko wybuchu. Zawsze do metalowego elementu silnika.
- Używanie zbyt cienkich kabli: Mogą się przegrzać, uszkodzić, a co gorsza, nie dostarczą odpowiedniej mocy, uniemożliwiając rozruch.
- Ignorowanie iskrzenia: Jeśli podczas podłączania kabli pojawia się nadmierne iskrzenie, natychmiast przerwij i sprawdź połączenia.
Metoda 2: Odpalanie "na krótko", czyli jak ominąć stacyjkę (dla zaawansowanych)
Ta metoda jest bardziej ryzykowna i wymaga pewnej wiedzy o elektryce oraz dużej ostrożności. Odradzam ją osobom bez doświadczenia. Używam jej tylko w ostateczności, gdy wiem, że problem leży w stacyjce lub przewodach do niej, a akumulator jest sprawny. Pamiętaj, że wykonujesz ją na własne ryzyko.
Gdzie znaleźć przekaźnik rozrusznika (solenoid) w Twoim traktorku?
Przekaźnik rozrusznika, zwany też solenoidem, to zazwyczaj małe, cylindryczne lub prostokątne pudełko, często umieszczone w pobliżu akumulatora lub rozrusznika. Rozpoznasz go po tym, że do niego podłączone są dwa grube przewody (jeden od akumulatora, drugi do rozrusznika) oraz dwa cienkie przewody (od stacyjki i sterowania). To właśnie na nim będziemy "zwierać" styki.
Jak bezpiecznie zewrzeć styki za pomocą śrubokręta? Technika i ostrzeżenia
Jeśli zdecydowałeś się na tę metodę, postępuj niezwykle ostrożnie:
- Upewnij się, że maszyna jest zabezpieczona: Hamulec postojowy zaciągnięty, skrzynia biegów w pozycji neutralnej, kosisko wyłączone. To absolutna podstawa!
- Użyj izolowanego śrubokręta: Rękojeść musi być wykonana z materiału izolującego, aby chronić Cię przed porażeniem prądem.
- Zlokalizuj dwa duże, grube bolce na solenoidzie, do których podłączone są grube przewody (jeden od akumulatora, drugi do rozrusznika).
- Delikatnie i pewnie przyłóż metalową końcówkę izolowanego śrubokręta do obu tych bolców jednocześnie, zwierając je. Powinno pojawić się iskrzenie i rozrusznik powinien zacząć kręcić.
- Gdy silnik zaskoczy, natychmiast odsuń śrubokręt.
- OSTRZEŻENIE: Ta metoda wiąże się z ryzykiem silnego iskrzenia, porażenia prądem, a nawet uszkodzenia instalacji elektrycznej lub samego solenoidu, jeśli zostanie wykonana nieprawidłowo. Bądź przygotowany na głośny dźwięk i błysk.
Ryzyko uszkodzenia elektryki kiedy absolutnie nie stosować tej metody?
Są sytuacje, w których "odpalanie na krótko" jest po prostu zbyt ryzykowne i należy go unikać:
- Brak doświadczenia: Jeśli nie czujesz się pewnie z elektryką, lepiej zrezygnuj.
- Wilgotne warunki: Woda i prąd to śmiertelne połączenie. Nigdy nie próbuj tej metody w deszczu lub na mokrym podłożu.
- Podejrzenie uszkodzenia instalacji elektrycznej: Jeśli masz podejrzenia zwarcia lub uszkodzonych przewodów, zwieranie styków może pogorszyć sytuację, a nawet doprowadzić do pożaru.
- Brak odpowiednich narzędzi: Użycie nieizolowanego narzędzia to proszenie się o kłopoty.
Metoda 3: Uruchamianie za pomocą wiertarki niekonwencjonalne, ale możliwe
Ta metoda to prawdziwa ostateczność i jest możliwa tylko w niektórych modelach traktorków, zwłaszcza tych z mniejszymi silnikami. Sam korzystałem z niej raz, gdy byłem w totalnej desperacji, a inne metody zawiodły. Wymaga ona specyficznych warunków i jest obarczona sporym ryzykiem uszkodzenia silnika lub narzędzi, a także odniesienia obrażeń.
Czy Twój silnik nadaje się do tej metody? Sprawdź dostęp do wału
Nie każdy silnik traktorka-kosiarki nadaje się do tej metody. Musisz mieć łatwy i bezpieczny dostęp do końca wału korbowego silnika. Czasem jest to specjalne gniazdo do rozruchu ręcznego, innym razem po prostu śruba na wale, do której można przymocować nasadkę. Jeśli dostęp jest utrudniony lub wymaga demontażu wielu elementów, to ta metoda jest niepraktyczna i zbyt ryzykowna.
Jakiej mocy wiertarki i jakiej nasadki będziesz potrzebować?
Jeśli masz dostęp do wału, przygotuj odpowiednie narzędzia:
- Mocna wiertarka: Najlepiej sieciowa (zasilana z gniazdka), ponieważ wiertarki akumulatorowe mogą nie mieć wystarczającego momentu obrotowego, aby obrócić silnik.
- Odpowiednia nasadka: Musi idealnie pasować do śruby na wale korbowym. Zazwyczaj jest to klucz nasadowy.
- Regulacja obrotów: Wiertarka powinna mieć możliwość płynnej regulacji obrotów. Zawsze zaczynaj od niskich obrotów.
Instrukcja i środki ostrożności jak nie uszkodzić silnika i nie zrobić sobie krzywdy
Ta metoda jest najbardziej ryzykowna. Bądź niezwykle ostrożny!
- Zabezpiecz traktorek: Hamulec, neutral, kosisko wyłączone. To już znasz, ale powtarzam, bo to podstawa.
- Odkręć świecę zapłonową: To zmniejszy kompresję w cylindrze i ułatwi obracanie wału, zmniejszając obciążenie wiertarki i ryzyko uszkodzenia.
- Prawidłowo zamocuj nasadkę: Upewnij się, że nasadka jest mocno osadzona na śrubie wału i wiertarce.
- Delikatnie przyłóż wiertarkę do wału: Utrzymuj ją stabilnie i prosto.
- Powoli uruchom wiertarkę: Zaczynaj od bardzo niskich obrotów i stopniowo je zwiększaj. Silnik powinien zacząć się obracać.
- Gdy silnik zacznie "łapać", możesz spróbować wkręcić świecę zapłonową i ponownie spróbować uruchomić wiertarką.
- OSTRZEŻENIA: Ryzyko uszkodzenia wału korbowego silnika, wiertarki (jeśli się zakleszczy), a nawet poważnych obrażeń, jeśli wiertarka wyślizgnie się z rąk lub nasadka się urwie. Pamiętaj, że silnik może zaskoczyć nagle, a wiertarka może zostać wyrwana z rąk.
Kiedy powiedzieć "dość" i zadzwonić po fachowca? Objawy poważnej awarii
Zawsze powtarzam moim klientom, że jest granica, której nie należy przekraczać. Czasem dalsze próby samodzielnej naprawy mogą pogorszyć sytuację i zwiększyć koszty. Ważne jest, aby umieć rozpoznać sygnały, które wskazują na poważniejszą awarię i konieczność wezwania profesjonalisty.
Słyszysz zgrzytanie lub metaliczny stukot? To może być uszkodzony bendix lub zębatka
Jeśli podczas próby uruchomienia słyszysz głośne zgrzytanie, metaliczny stukot lub dźwięk przypominający "mielenie", to bardzo prawdopodobne, że uszkodzony jest bendix rozrusznika lub zębatka na kole zamachowym silnika. Dalsze próby uruchomienia w takiej sytuacji mogą doprowadzić do poważnego uszkodzenia koła zamachowego, co jest znacznie droższe w naprawie niż sam rozrusznik. W takim przypadku natychmiast przerwij i wezwij serwis.Rozrusznik kręci, ale silnik nie zaskakuje? Problem leży gdzie indziej
Jeśli rozrusznik działa prawidłowo, kręci silnikiem, ale ten nie chce "załapać" i uruchomić się, oznacza to, że problem nie leży w układzie rozruchowym. W takiej sytuacji należy szukać przyczyny w innych systemach: układzie paliwowym (brak paliwa, zapchany filtr, uszkodzona pompka, gaźnik), układzie zapłonowym (uszkodzona świeca, cewka, moduł zapłonowy) lub w kompresji silnika. To wymaga już bardziej zaawansowanej diagnostyki i często specjalistycznych narzędzi, dlatego najlepiej oddać maszynę w ręce fachowca.
Przeczytaj również: Kosiarka spalinowa B&S: Wybierz idealną! Ranking i porady
Zapach spalenizny z okolic rozrusznika natychmiast przerwij próby
Jeśli podczas prób uruchomienia poczujesz zapach spalenizny (plastiku, gumy, izolacji), to jest to bardzo poważny sygnał ostrzegawczy. Oznacza to, że gdzieś dochodzi do przegrzewania się przewodów, zwarcia lub uszkodzenia elementów elektrycznych. Dalsze próby mogą doprowadzić do pożaru lub trwałego uszkodzenia instalacji elektrycznej. W takiej sytuacji natychmiast przerwij wszelkie działania i odłącz akumulator, jeśli to możliwe. Wezwij serwis, aby bezpiecznie zdiagnozował i naprawił usterkę.
